Döviz alırken ve satarken ekranda iki farklı fiyat görülür. Bunlardan biri alış kuru, diğeri ise satış kurudur. Alış ve satış fiyatı arasındaki fark, döviz makası olarak adlandırılır.
Döviz makası sabit değildir. Günün saatine, piyasa koşullarına, işlem yapılan kuruma ve döviz türüne göre değişebilir. Özellikle piyasanın kapalı olduğu saatlerde veya sert fiyat hareketlerinin yaşandığı dönemlerde makas önemli ölçüde genişleyebilir.
Döviz Makası Nedir?
Döviz makası, bir finans kuruluşunun dövizi müşteriden aldığı fiyat ile müşteriye sattığı fiyat arasındaki farktır.
Örneğin dolar alış kuru 40,00 TL, dolar satış kuru 40,50 TL ise döviz makası şu şekilde hesaplanır:
40,50 - 40,00 = 0,50 TL
Bu örnekte 1 dolar için alış ve satış fiyatı arasında 0,50 TL fark bulunmaktadır.
Döviz alan bir kişi aynı dövizi hemen bozdurursa alış ve satış fiyatı arasındaki fark kadar zarar edebilir.
Döviz Makası Nasıl Hesaplanır?
Döviz makası hesaplama formülü şöyledir:
Döviz satış kuru - Döviz alış kuru = Döviz makası
Örneğin:
Euro alış kuru: 46,20 TL
Euro satış kuru: 46,90 TL
Hesaplama:
46,90 - 46,20 = 0,70 TL
Bu durumda eurodaki makas 0,70 TL’dir.
Makasın yüzdesel büyüklüğü de hesaplanabilir:
Makas tutarı ÷ Alış kuru × 100
Örnekteki verilere göre:
0,70 ÷ 46,20 × 100 = %1,52
Bu oran, alış ve satış fiyatı arasındaki farkın yaklaşık yüzde 1,52 olduğunu gösterir.
Döviz Makası Neden Açılır?
Döviz makasının genişlemesinin temel nedeni, banka veya finans kuruluşunun artan fiyat riskine karşı kendisini korumak istemesidir.
Piyasa koşulları belirsiz hale geldiğinde kurumlar dövizi daha düşük fiyattan almak ve daha yüksek fiyattan satmak isteyebilir. Böylece ani kur hareketlerinden doğabilecek zarar ihtimali azaltılır.
Makasın açılmasına neden olan başlıca faktörler şunlardır:
1. Piyasa Likiditesinin Azalması
Likidite, piyasada kolay ve hızlı işlem yapılabilmesini ifade eder. Piyasada yeterli sayıda alıcı ve satıcı olduğunda işlemler daha dar fiyat aralıklarında gerçekleşir.
Likidite azaldığında ise döviz alıp satmak zorlaşabilir. Bu durumda bankalar alış ve satış fiyatları arasındaki farkı artırabilir.
Gece saatlerinde, hafta sonlarında ve resmi tatillerde likidite genellikle daha düşüktür.
2. Kur Oynaklığının Artması
Döviz fiyatlarının kısa sürede hızlı şekilde yükselip düşmesine oynaklık denir.
Oynaklığın arttığı dönemlerde bankalar fiyat değişimlerini öngörmekte zorlanabilir. Kur birkaç saniye içinde önemli ölçüde değişebileceği için finans kuruluşları risk payını artırır.
Bu risk payı, alış ve satış kuru arasındaki farkın genişlemesine neden olabilir.
3. Piyasaların Kapalı Olması
Uluslararası döviz piyasaları hafta içi açık olsa da bankaların işlem koşulları günün her saatinde aynı değildir.
Piyasaların aktif olmadığı zamanlarda güncel fiyat oluşumu zayıflayabilir. Bankalar, piyasa yeniden açıldığında oluşabilecek ani hareketlere karşı makası genişletebilir.
Bu durum özellikle hafta sonlarında daha belirgin hale gelir.
4. Ekonomik Veri Açıklamaları
Enflasyon, faiz kararı, istihdam verileri ve büyüme rakamları gibi önemli ekonomik gelişmeler döviz kurlarında hızlı hareketlere yol açabilir.
Veri açıklamasından hemen önce veya hemen sonra piyasa oynaklığı yükselirse döviz makası açılabilir.
Özellikle merkez bankalarının faiz kararları sırasında bankaların kur fiyatlarını sık sık güncellediği görülebilir.
5. Siyasi ve Jeopolitik Gelişmeler
Seçimler, siyasi açıklamalar, bölgesel gerilimler ve küresel krizler döviz piyasasında belirsizlik yaratabilir.
Belirsizliğin arttığı dönemlerde piyasa katılımcıları daha temkinli davranır. Bankalar da olası sert fiyat hareketlerine karşı makaslarını genişletebilir.
6. Bankanın Risk Politikası
Her bankanın döviz işlemlerinde uyguladığı risk yönetimi politikası farklıdır.
Bazı bankalar piyasa koşulları normal olsa bile daha geniş makas uygulayabilir. Bazıları ise müşteri kazanmak veya işlem hacmini artırmak amacıyla daha dar makas sunabilir.
Bu nedenle aynı anda farklı bankalarda farklı alış ve satış fiyatları görülebilir.
7. Döviz Türü
Her döviz çiftinin işlem hacmi aynı değildir.
Dolar, euro ve sterlin gibi yoğun işlem gören para birimlerinde makas genellikle daha dar olabilir. Daha az işlem gören para birimlerinde ise likidite düşük olduğu için alış ve satış farkı daha yüksek olabilir.
Örneğin dolar/TL makası ile daha az kullanılan bir para biriminin makası aynı olmayabilir.
Döviz Makası Hangi Saatlerde Genişler?
Döviz makası genellikle piyasadaki işlem hacminin düştüğü veya riskin arttığı saatlerde genişler.
Gece Saatlerinde
Gece saatlerinde bankaların alış ve satış fiyatları arasındaki fark artabilir.
Bunun nedeni, yurt içi piyasaların aktif olmaması ve işlem hacminin azalmasıdır. Bankalar gece oluşabilecek ani fiyat değişimlerine karşı daha geniş makas uygulayabilir.
Özellikle gece yarısından sonra mobil bankacılık üzerinden yapılan döviz işlemlerinde gündüz saatlerine göre daha yüksek fark görülebilir.
Hafta Sonlarında
Hafta sonu döviz piyasalarının büyük bölümü kapalıdır. Ancak birçok banka mobil uygulama üzerinden döviz işlemi yapmaya izin verir.
Bankalar cumartesi ve pazar günleri piyasanın yeniden açılacağı zamana kadar oluşabilecek kur riskini fiyatlara yansıtabilir. Bu nedenle hafta sonu döviz makası hafta içine göre daha geniş olabilir.
Resmî Tatillerde
Resmî tatillerde bankalar ve bazı finans piyasaları kapalı olabilir. İşlem hacminin düşmesi nedeniyle alış ve satış fiyatları arasındaki fark artabilir.
Türkiye’de tatil olması tek başına yeterli değildir. Küresel piyasaların önemli bölümünün tatil olduğu günlerde de likidite azalabilir.
Piyasa Açılış ve Kapanış Saatlerinde
Piyasanın açıldığı veya kapanmaya yaklaştığı saatlerde fiyat hareketleri hızlanabilir.
Yeni haberlerin fiyatlanması, biriken emirlerin piyasaya girmesi veya yatırımcıların pozisyon kapatması oynaklığı artırabilir. Bu dönemlerde makas kısa süreli olarak genişleyebilir.
Önemli Ekonomik Açıklamalar Sırasında
Faiz kararı, enflasyon verisi veya kritik bir ekonomik açıklama sırasında döviz fiyatları hızlı değişebilir.
Bankalar bu tür anlarda fiyatlarını daha sık güncelleyebilir veya makası geçici olarak artırabilir.
Makasın genişlemesi bazen yalnızca birkaç dakika sürebilir.
Döviz Makası Ne Zaman Daralır?
Döviz makası genellikle piyasaların aktif ve likiditenin yüksek olduğu zamanlarda daralır.
Hafta içi gündüz saatlerinde, özellikle yurt içi ve uluslararası piyasaların aynı anda açık olduğu dönemlerde daha rekabetçi fiyatlar görülebilir.
Ancak makasın kesin olarak dar olacağı belirli bir saat yoktur. Piyasa koşulları her gün değişebilir.
Genellikle şu koşullarda makas daha düşük olabilir:
Hafta içi piyasanın aktif olduğu saatlerde
Kur oynaklığının düşük olduğu dönemlerde
Döviz işlem hacminin yüksek olduğu zamanlarda
Büyük ve likit para birimlerinde
Bankaların kampanyalı kur sunduğu dönemlerde
Döviz Makası Neden Hafta Sonu Artar?
Hafta sonlarında uluslararası döviz piyasalarında işlem hacmi önemli ölçüde azalır.
Cumartesi veya pazar günü bankadan döviz alan kişi için banka, piyasa açıldığında kurun hangi seviyede olacağını kesin olarak bilemez. Bu belirsizlik nedeniyle banka satış kurunu yükseltebilir ve alış kurunu düşürebilir.
Örneğin hafta içi dolar alış kuru 40,00 TL, satış kuru 40,30 TL olabilir.
Hafta sonu aynı bankada:
Dolar alış kuru: 39,70 TL
Dolar satış kuru: 40,70 TL
Bu durumda hafta içi 0,30 TL olan makas, hafta sonu 1,00 TL’ye çıkabilir.
Döviz Makası Neden Gece Açılır?
Gece saatlerinde yurt içi işlem hacmi azalır. Bankalar için fiyatlama yapmak gündüz saatlerine göre daha riskli hale gelebilir.
Piyasada ani bir gelişme yaşanması durumunda banka fiyatını güncellemekte gecikebilir. Bu risk, daha geniş alış ve satış farkıyla dengelenir.
Bu nedenle gece döviz alım satımı yapmak, gündüz işlem yapmaya göre daha maliyetli olabilir.
Döviz Makası Bankadan Bankaya Değişir mi?
Döviz makası bankadan bankaya değişebilir.
Her banka kendi likiditesine, maliyetine, müşteri politikasına ve risk yönetimine göre kur belirler.
Aynı anda bir bankada 0,30 TL olan dolar makası, başka bir bankada 0,60 TL olabilir.
Ayrıca bazı bankalar özel müşteri gruplarına daha avantajlı kur sunabilir. Yüksek tutarlı işlemlerde müşteriye özel fiyat uygulanması da mümkündür.
Mobil Bankacılıkta Makas Neden Farklıdır?
Mobil bankacılık, internet şubesi, fiziksel şube ve ATM üzerinden sunulan döviz kurları aynı olmayabilir.
Dijital kanallarda işlem maliyeti daha düşük olduğu için bazı bankalar mobil uygulamada daha dar makas sunabilir.
Şubede yapılan nakit döviz işlemlerinde ise para taşıma, güvenlik ve operasyon maliyetleri nedeniyle daha geniş fiyat farkı görülebilir.
Döviz Makası Yatırımcıyı Nasıl Etkiler?
Döviz makası, yatırımcının maliyetini doğrudan etkiler.
Makas ne kadar genişse yatırımcının kâra geçmesi için kurun o kadar fazla yükselmesi gerekir.
Örneğin dolar 40,50 TL’den alınmış ve alış kuru 40,00 TL ise yatırımcı işlemi kapattığında 0,50 TL’lik farkla karşılaşır.
1.000 dolar için başlangıçtaki fark:
1.000 × 0,50 = 500 TL
Yatırımcının zarar etmeden satış yapabilmesi için bankanın alış kurunun en az satın alma seviyesine yaklaşması gerekir.
Döviz Makası Zararı Nasıl Hesaplanır?
Döviz makasından kaynaklanan yaklaşık zarar şu formülle hesaplanabilir:
Döviz miktarı × Makas tutarı = Yaklaşık makas maliyeti
Örneğin:
Alınan döviz: 2.000 dolar
Alış ve satış farkı: 0,40 TL
Hesaplama:
2.000 × 0,40 = 800 TL
Bu durumda döviz alınıp hemen satılırsa yaklaşık 800 TL fark oluşabilir.
Kur hareketleri ve ek ücretler sonucu değiştirebilir.
Döviz Makasını Azaltmak İçin Ne Yapılabilir?
Döviz makasını tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Ancak doğru zaman ve kurum seçimiyle işlem maliyeti azaltılabilir.
Döviz işlemi yapmadan önce şu yöntemler değerlendirilebilir:
Birden fazla bankanın kuru karşılaştırılabilir.
İşlem hafta içi ve piyasanın aktif olduğu saatlerde yapılabilir.
Gece ve hafta sonu işlemlerinden kaçınılabilir.
Alış ve satış fiyatı birlikte kontrol edilebilir.
Komisyon ve işlem ücretleri incelenebilir.
Yüksek tutarlı işlemlerde özel kur talep edilebilir.
Ani fiyat hareketlerinin yaşandığı dönemlerde temkinli olunabilir.
Yalnızca satış kuruna bakmak doğru değildir. Makasın genişliğini anlamak için alış kuru da mutlaka kontrol edilmelidir.
Dar Makas Her Zaman Avantajlı mı?
Dar makas genellikle işlem maliyetinin düşük olduğunu gösterir. Ancak tek başına yeterli değildir.
Bir banka dar makas sunarken işlem komisyonu alabilir. Başka bir banka ise daha geniş makasla işlem yapmasına rağmen ek ücret uygulamayabilir.
Bu nedenle toplam maliyet hesaplanmalıdır.
Ayrıca para transferi, nakit çekim ve hesap işletim koşulları da değerlendirilmelidir.
Döviz Makası Örneği
20.000 TL ile dolar alınacağını varsayalım.
A Bankası
Dolar alış kuru: 39,90 TL
Dolar satış kuru: 40,10 TL
Makas: 0,20 TL
Alınabilecek dolar:
20.000 ÷ 40,10 = 498,75 dolar
B Bankası
Dolar alış kuru: 39,70 TL
Dolar satış kuru: 40,40 TL
Makas: 0,70 TL
Alınabilecek dolar:
20.000 ÷ 40,40 = 495,05 dolar
Aynı tutarla A Bankası üzerinden daha fazla dolar alınabilir. Bunun nedeni satış kurunun daha düşük ve makasın daha dar olmasıdır.
Sonuç
Döviz makası, alış ve satış kuru arasındaki farktır. Bu fark; piyasa likiditesi, kur oynaklığı, işlem saati, bankanın risk politikası ve işlem yapılan döviz türüne göre değişebilir.
Döviz makası özellikle gece, hafta sonu, resmî tatil ve önemli ekonomik açıklama dönemlerinde genişleyebilir. Hafta içi piyasaların aktif olduğu saatlerde ise daha dar fiyat aralıkları görülebilir.
Döviz işlemi yapmadan önce yalnızca satış kuruna değil, alış ve satış fiyatı arasındaki farkla birlikte toplam maliyete bakılmalıdır.