Kriptoda long ve short, Bitcoin, Ethereum veya başka bir kripto varlığın fiyat yönüne ilişkin alınan pozisyonları ifade eder.
Long pozisyon, kripto varlık fiyatının yükseleceği beklentisiyle açılır. Fiyat yükselirse pozisyon kâr edebilir, düşerse zarar oluşur.
Short pozisyon ise fiyatın düşeceği beklentisiyle açılır. Fiyat düşerse pozisyon kâr edebilir, yükselirse zarar meydana gelir.
Long ve short işlemler çoğunlukla vadeli işlem, sürekli vadeli sözleşme ve marjin piyasalarında kullanılır. Standart spot piyasada kripto varlık satın almak ekonomik açıdan long pozisyona benzer. Ancak borç veya türev sözleşme kullanılmayan spot alımda kaldıraç, fonlama ücreti ve likidasyon bulunmaz.
CME Group, long pozisyonu vadeli sözleşme satın alınarak oluşturulan açık pozisyon; short pozisyonu ise bunun karşıtı olan satış yönlü pozisyon olarak tanımlar. Açık pozisyon, aynı sözleşmede ters yönlü işlem yapılarak kapatılabilir.
Long Ne Demek?
Long kelimesi finansal piyasalarda alış veya yükseliş yönlü pozisyon anlamında kullanılır.
Bir kullanıcı Bitcoin fiyatının yükseleceğini düşünüyorsa:
Spot piyasadan Bitcoin satın alabilir.
Bitcoin vadeli sözleşmesinde long pozisyon açabilir.
Sürekli vadeli sözleşmede long yönünü seçebilir.
Marjin piyasasında borç kullanarak Bitcoin alabilir.
Bu yöntemlerin tamamı yükseliş beklentisine dayanır. Ancak riskleri aynı değildir.
Spot piyasada borç kullanmadan Bitcoin alan kullanıcı, doğrudan kripto varlığa sahip olabilir. Vadeli işlemde long açan kullanıcı ise çoğunlukla Bitcoin’in kendisini değil, Bitcoin fiyatına bağlı bir sözleşmeyi satın alır.
Short Ne Demek?
Short kelimesi satış veya düşüş yönlü pozisyon anlamında kullanılır.
Kullanıcı Bitcoin fiyatının düşeceğini düşünüyorsa:
Vadeli sözleşmede short pozisyon açabilir.
Sürekli vadeli sözleşme satabilir.
Marjin piyasasında Bitcoin ödünç alıp satabilir.
Elindeki spot Bitcoin miktarını vadeli short ile korumaya çalışabilir.
Klasik açığa satışta kullanıcı sahip olmadığı bir varlığı ödünç alır, piyasada satar ve daha düşük fiyattan geri almayı amaçlar. Vadeli işlemlerde ise çoğunlukla fiziksel varlık ödünç alınmadan doğrudan sözleşmede satış yönlü pozisyon açılabilir. Investor.gov, klasik short satışı kullanıcının sahip olmadığı veya teslimat için ödünç aldığı varlığı satması şeklinde açıklar.
Long ve Short Nasıl Çalışır?
Long ve short pozisyonların sonucu giriş fiyatı ile çıkış fiyatı arasındaki farka göre belirlenir.
Long pozisyonda:
Çıkış fiyatı giriş fiyatından yüksekse kâr oluşabilir.
Çıkış fiyatı giriş fiyatından düşükse zarar oluşur.
Short pozisyonda:
Çıkış fiyatı giriş fiyatından düşükse kâr oluşabilir.
Çıkış fiyatı giriş fiyatından yüksekse zarar oluşur.
Pozisyonun sonucu ayrıca şu unsurlardan etkilenir:
Pozisyon büyüklüğü
Kullanılan kaldıraç
İşlem komisyonları
Fonlama ödemeleri
Fiyat kayması
Likidasyon ücretleri
Teminat para biriminin değeri
Long İşlem Örneği
Bitcoin’in 100.000 dolar olduğunu ve kullanıcının 0,1 BTC büyüklüğünde long pozisyon açtığını varsayalım.
Pozisyon büyüklüğü:
100.000 × 0,1 = 10.000 dolar
Bitcoin 110.000 dolara yükseldiğinde pozisyon kapatılırsa fiyat farkı:
110.000 − 100.000 = 10.000 dolar
Brüt kâr:
10.000 × 0,1 = 1.000 dolar
olur.
Bitcoin 90.000 dolara düşerse:
90.000 − 100.000 = −10.000 dolar
Brüt zarar:
−10.000 × 0,1 = −1.000 dolar
olur.
Bu hesaplamalar komisyon ve fonlama ödemelerini içermez.
Short İşlem Örneği
Bitcoin’in 100.000 dolar olduğu seviyede 0,1 BTC büyüklüğünde short pozisyon açıldığını varsayalım.
Bitcoin 90.000 dolara düşerse:
100.000 − 90.000 = 10.000 dolar
Brüt kâr:
10.000 × 0,1 = 1.000 dolar
olur.
Bitcoin 110.000 dolara yükselirse:
100.000 − 110.000 = −10.000 dolar
Brüt zarar:
−10.000 × 0,1 = −1.000 dolar
olur.
Long ve short işlemlerde fiyat değişiminin parasal etkisi, pozisyon büyüklüğü üzerinden hesaplanır.
Long Kâr ve Zarar Nasıl Hesaplanır?
Doğrusal bir sözleşmede basitleştirilmiş long kâr-zarar formülü şöyledir:
Long kâr veya zarar = Çıkış fiyatı − Giriş fiyatı × Pozisyon miktarı
Daha açık gösterimi:
Long PnL = (Çıkış fiyatı − Giriş fiyatı) × Miktar
Örneğin:
Giriş: 2.000 dolar
Çıkış: 2.200 dolar
Pozisyon: 5 ETH
olduğunda:
(2.200 − 2.000) × 5 = 1.000 dolar brüt kâr
elde edilir.
Short Kâr ve Zarar Nasıl Hesaplanır?
Doğrusal sözleşmelerde basitleştirilmiş short formülü şöyledir:
Short PnL = (Giriş fiyatı − Çıkış fiyatı) × Miktar
Örneğin:
Giriş: 2.000 dolar
Çıkış: 1.800 dolar
Pozisyon: 5 ETH
olduğunda:
(2.000 − 1.800) × 5 = 1.000 dolar brüt kâr
elde edilir.
Net sonuç hesaplanırken işlem ücretleri, fonlama ödemeleri ve diğer maliyetler brüt kâr veya zarara eklenmelidir. Sürekli vadeli sözleşmelerde gerçekleşmemiş PnL pozisyon açıkken değişir; gerçekleşmiş PnL ise pozisyon kapatıldığında ücretler ve fonlama ödemeleriyle birlikte kesinleşir.
Pozisyon Büyüklüğü Nedir?
Pozisyon büyüklüğü, kullanıcının piyasada maruz kaldığı toplam sözleşme değeridir.
Formül:
Pozisyon büyüklüğü = Kripto varlık miktarı × Giriş fiyatı
Örneğin:
Bitcoin fiyatı: 100.000 dolar
Pozisyon miktarı: 0,2 BTC
ise pozisyon büyüklüğü:
100.000 × 0,2 = 20.000 dolar
olur.
Pozisyon büyüklüğü ile yatırılan teminat aynı değildir. Kullanıcı 20.000 dolarlık pozisyon için kaldıraç kullanarak yalnızca 2.000 dolar teminat ayırmış olabilir.
Teminat Nedir?
Teminat, long veya short pozisyonun açılması ve olası zararların karşılanması için hesapta bulundurulan varlıktır.
Teminat olarak:
USDT
USDC
Bitcoin
Ether
İtibarı para
Platformun kabul ettiği başka bir varlık
kullanılabilir.
Teminat olarak kripto para kullanılıyorsa pozisyon zararına ek olarak teminat varlığının fiyatı da düşebilir. Örneğin BTC teminatlı bir long işlemde Bitcoin fiyatı gerilerken hem pozisyon zarar edebilir hem de teminatın dolar değeri azalabilir.
Kaldıraç Long ve Short İşlemleri Nasıl Etkiler?
Kaldıraç, yatırılan teminattan daha büyük long veya short pozisyon açılmasını sağlar.
Formül:
Kaldıraç = Pozisyon büyüklüğü ÷ Teminat
Örneğin:
Teminat: 1.000 dolar
Pozisyon: 10.000 dolar
ise:
10.000 ÷ 1.000 = 10x kaldıraç
kullanılmış olur.
Kripto varlığın yüzde 5 yükselmesi, 10.000 dolarlık long pozisyonda yaklaşık 500 dolar brüt kâr oluşturabilir. Aynı orandaki düşüş yaklaşık 500 dolar zarar meydana getirir.
Kaldıraç fiyat hareketini değiştirmez. Fiyat hareketinin teminat üzerindeki finansal etkisini büyütür. CFTC, kaldıraçlı kripto işlemlerinde hem kârın hem zararın büyüdüğünü ve bazı yapılarda kaybın başlangıç teminatını aşabileceğini belirtmektedir.
5x Long Ne Demek?
5x long, kullanıcının teminatının yaklaşık beş katı büyüklüğünde yükseliş yönlü pozisyon açmasıdır.
Örneğin:
Teminat: 2.000 dolar
Kaldıraç: 5x
Pozisyon büyüklüğü: 10.000 dolar
olabilir.
Dayanak varlık yüzde 4 yükselirse teorik brüt kâr:
10.000 × %4 = 400 dolar
olur.
Bu tutar 2.000 dolarlık başlangıç teminatının yüzde 20’sine karşılık gelir.
Fiyat yüzde 4 düşerse benzer büyüklükte zarar oluşur.
10x Short Ne Demek?
10x short, kullanıcının teminatının yaklaşık on katı büyüklüğünde düşüş yönlü pozisyon açmasıdır.
Örneğin:
Teminat: 1.000 dolar
Pozisyon: 10.000 dolar
Yön: Short
olabilir.
Kripto varlık yüzde 3 düşerse teorik brüt kâr yaklaşık 300 dolar olur.
Fiyat yüzde 3 yükselirse yaklaşık 300 dolar zarar oluşur.
Komisyon, fonlama ve sürdürme teminatı nedeniyle gerçek sonuç bu basit hesaplamadan farklılaşabilir.
Long ve Short İşlemlerde Likidasyon Nedir?
Likidasyon, pozisyon zararının teminatı gerekli seviyenin altına düşürmesi nedeniyle işlemin platform tarafından otomatik kapatılmasıdır.
Long pozisyonlarda fiyat düşüşü, short pozisyonlarda ise fiyat yükselişi likidasyona neden olabilir.
Likidasyon sırasında:
Pozisyonun tamamı kapatılabilir.
Pozisyon kademeli olarak azaltılabilir.
Ek ücret uygulanabilir.
Kullanıcının açık emirleri iptal edilebilir.
Çapraz marjindeki diğer bakiye kullanılabilir.
İşlem beklenenden daha olumsuz fiyattan kapanabilir.
Kaldıraç arttıkça likidasyon fiyatı genel olarak giriş fiyatına yaklaşır. Coinbase’in türev risk belgeleri de yüksek kaldıracın kâr ve zararı büyüttüğünü, piyasa pozisyona karşı hızlı hareket ettiğinde likidasyon oluşabileceğini belirtmektedir.
Long Likidasyonu Nasıl Gerçekleşir?
Long pozisyon fiyat yükselişi beklentisiyle açılır. Fiyat düştükçe gerçekleşmemiş zarar büyür.
Pozisyon özkaynağı sürdürme teminatı seviyesinin altına düşerse platform işlemi kapatabilir.
Örneğin 10x long pozisyonda yaklaşık yüzde 10’luk ters hareket başlangıç teminatının büyük bölümünü tüketebilir. Ancak gerçek likidasyon çoğunlukla yüzde 10’dan önce gerçekleşir.
Bunun nedenleri:
Sürdürme teminatı
İşlem ücretleri
Fonlama ödemeleri
Likidasyon ücreti
Platformun risk kademeleri
olarak sıralanabilir.
Short Likidasyonu Nasıl Gerçekleşir?
Short pozisyon fiyat düşüşü beklentisiyle açılır. Fiyat yükseldikçe pozisyon zararı büyür.
Zarar nedeniyle kalan teminat gerekli seviyenin altına düştüğünde short pozisyon likide edilebilir.
Short işlemin önemli riski, kripto varlık fiyatının teorik olarak sınırsız biçimde yükselebilmesidir. Uygulamada kaldıraçlı pozisyonlar çoğunlukla zarar bu seviyeye ulaşmadan likidasyonla kapatılır.
Buna rağmen ani fiyat sıçramaları, düşük likidite veya platform sorunu işlemin beklenenden daha kötü fiyattan kapanmasına neden olabilir.
Mark Fiyatı Nedir?
Mark fiyatı, pozisyonun gerçekleşmemiş kâr-zararını ve likidasyon durumunu hesaplamak için kullanılan referans fiyattır.
Mark fiyatı:
Son işlem fiyatından
Spot endeks fiyatından
Platformdaki sözleşme fiyatından
farklı olabilir.
Platformlar mark fiyatını, düşük likidite veya kısa süreli anormal işlemler nedeniyle gereksiz likidasyon oluşmasını azaltmak amacıyla kullanabilir.
Coinbase türev sözlüğünde mark fiyatının gerçekleşmemiş kâr-zarar hesabında, teminat gereksinimlerinin kontrolünde ve likidasyon süreçlerinde kullanılabildiği belirtilmektedir.
Son Fiyat ile Mark Fiyatı Arasındaki Fark Nedir?
Son fiyat, vadeli piyasada gerçekleşen en son işlemin fiyatıdır.
Mark fiyatı ise birden fazla veri ve hesaplama kullanılarak oluşturulan referans değerdir.
Örneğin:
Son fiyat: 99.500 dolar
Mark fiyatı: 100.100 dolar
Spot endeks: 100.050 dolar
olabilir.
Stop emrinin son fiyata göre, likidasyonun ise mark fiyatına göre çalışması mümkündür. İşlem öncesinde platformun hangi fiyatı hangi amaçla kullandığı kontrol edilmelidir.
İzole Marjin Nedir?
İzole marjin, yalnızca belirli pozisyona ayrılan teminatın risk altında olduğu sistemdir.
Örneğin bir short pozisyona 500 USDT izole teminat ayrıldıysa, likidasyon durumunda öncelikle bu tutar etkilenir.
İzole marjinin avantajları:
Pozisyon riskini sınırlandırabilmesi
Diğer pozisyon bakiyelerini koruyabilmesi
Maksimum kaybın daha kolay takip edilmesi
olarak sıralanabilir.
Pozisyona ek teminat aktarılmadığında izole marjin işlemi çapraz marjine göre daha erken likide olabilir.
Çapraz Marjin Nedir?
Çapraz marjin, vadeli işlem hesabındaki kullanılabilir teminatların pozisyonlar arasında ortak kullanılmasıdır.
Bir long pozisyon zarar ederken hesaptaki diğer uygun bakiyeler pozisyonu destekleyebilir.
Bu durum likidasyonu geciktirebilir. Ancak tek bir kötü pozisyonun hesaptaki daha büyük bakiyeyi riske atmasına da neden olabilir.
Çapraz marjin, zararı ortadan kaldırmaz; pozisyonun kullanabileceği teminat miktarını artırır.
Fonlama Oranı Long ve Short Pozisyonları Nasıl Etkiler?
Fonlama oranı, sürekli vadeli sözleşmelerin spot fiyatı yakından takip etmesini amaçlayan dönemsel ödeme mekanizmasıdır.
Genel uygulamada:
Fonlama pozitifse long pozisyonlar short pozisyonlara ödeme yapar.
Fonlama negatifse short pozisyonlar long pozisyonlara ödeme yapar.
Fonlama ödemesi pozisyonun nominal büyüklüğü üzerinden hesaplanabilir.
Basitleştirilmiş formül:
Fonlama ödemesi = Pozisyon büyüklüğü × Fonlama oranı
Örneğin:
Pozisyon büyüklüğü: 50.000 dolar
Fonlama oranı: yüzde 0,01
ise ödeme:
50.000 × %0,01 = 5 dolar
olur.
Fonlama küçük görünse bile pozisyon uzun süre açık tutulduğunda birikebilir. Coinbase, fonlama ödemelerinin long ve short pozisyon sahipleri arasında gerçekleştiğini; pozitif oranda long tarafın, negatif oranda short tarafın ödeme yaptığını açıklamaktadır.
Fonlama Oranı Pozitifse Long Açılmaz mı?
Pozitif fonlama oranı, long pozisyonların dönemsel ödeme yapacağı anlamına gelebilir.
Ancak bu durum fiyatın mutlaka düşeceğini veya long açılamayacağını göstermez.
Pozitif fonlama:
Long talebinin güçlü olduğunu
Sürekli sözleşmenin spot fiyatın üzerinde işlem gördüğünü
Long pozisyon taşımanın maliyetli hâle geldiğini
gösterebilir.
Fiyat yükselmeye devam ederse kullanıcı fonlama ödemesine rağmen kâr edebilir. Fiyat sabit kalırsa fonlama maliyeti pozisyonun zarar etmesine neden olabilir.
Fonlama Oranı Negatifse Short Açılmaz mı?
Negatif fonlama, short pozisyonların long pozisyonlara ödeme yapacağı anlamına gelebilir.
Bu durum piyasada short pozisyon talebinin yüksek olduğuna işaret edebilir. Ancak fiyatın kesin olarak yükseleceğini göstermez.
Short pozisyon fiyat düşüşünden daha fazla kazanç sağlarsa fonlama ödemesine rağmen kârlı olabilir.
Spot Piyasada Long İşlem Yapılır mı?
Standart spot piyasadan kripto varlık satın almak ekonomik açıdan long pozisyona benzer.
Kullanıcı:
Türk lirası, dolar veya stablecoin kullanır.
Bitcoin ya da başka bir kripto varlık satın alır.
Fiyatın yükselmesini bekler.
Daha yüksek fiyattan satarsa kâr eder.
Borç kullanılmayan standart spot alımda:
Kaldıraç bulunmaz.
Fonlama ödemesi yoktur.
Teminat likidasyonu gerçekleşmez.
Kullanıcı doğrudan kripto varlığı çekebilir.
Bununla birlikte kripto varlığın fiyatı çok büyük oranda düşebilir ve yatırımın önemli bölümü kaybedilebilir.
Spot Piyasada Short İşlem Yapılır mı?
Borçlanma kullanılmayan standart spot piyasada sahip olunmayan kripto varlık doğrudan satılamaz.
Kullanıcının short pozisyon açabilmesi için çoğunlukla:
Marjin sistemiyle varlık ödünç alması
Vadeli sözleşme satması
Sürekli vadeli işlem açması
Opsiyon veya başka türev ürün kullanması
gerekir.
Kullanıcının elindeki Bitcoin’i satıp daha düşük fiyattan geri almayı planlaması ekonomik olarak düşüş beklentisine dayanır. Ancak ödünç alınmış varlık veya türev sözleşme bulunmadığı için klasik short pozisyon sayılmaz.
Marjin Short Nasıl Çalışır?
Marjin short işlemde kullanıcı kripto varlığı platformdan veya başka piyasa katılımcılarından ödünç alır.
Genel süreç şöyledir:
Kullanıcı teminat yatırır.
Bitcoin veya başka bir varlık ödünç alınır.
Ödünç alınan varlık piyasada satılır.
Fiyatın düşmesi beklenir.
Varlık daha düşük fiyattan geri alınır.
Borç ve faiz geri ödenir.
Kalan fark kâr olabilir.
Fiyat yükselirse varlığın geri alınması daha pahalı hâle gelir ve zarar oluşur.
Marjin short işlemlerde borç faizi, geri çağırma, teminat ve likidasyon riski bulunur.
Long veya Short Pozisyon Nasıl Kapatılır?
Long pozisyonu kapatmak için aynı sözleşmede satış yönlü işlem yapılır.
Short pozisyonu kapatmak için aynı sözleşmede alış yönlü işlem yapılır.
Örneğin:
1 BTC long pozisyonu kapatmak için 1 BTC’lik satış emri
1 BTC short pozisyonu kapatmak için 1 BTC’lik alış emri
verilebilir.
Pozisyonun tamamı veya belirli bir bölümü kapatılabilir. CME, açık vadeli işlem pozisyonunun aynı sözleşmede eşit miktarda ters yönlü emirle kapatılabildiğini açıklar.
Reduce Only Nedir?
Reduce only, verilen emrin yalnızca mevcut pozisyonu azaltmasına veya kapatmasına izin veren talimattır.
Örneğin kullanıcının 1 BTC long pozisyonu bulunuyorsa 1 BTC reduce-only satış emri pozisyonu kapatabilir.
Yanlışlıkla 2 BTC satış emri girilirse sistem:
İlk 1 BTC ile long pozisyonu kapatabilir.
Kalan 1 BTC’nin yeni short pozisyon oluşturmasını engelleyebilir.
Reduce only özelliği pozisyon yönünün yanlışlıkla tersine dönmesi riskini azaltabilir.
Long ve Short Aynı Anda Açılır mı?
Bazı platformlarda hedge mode adı verilen sistemle aynı sözleşmede hem long hem short pozisyon tutulabilir.
Başka platformlarda one-way mode uygulanır. Bu modelde ters yönde verilen emir mevcut pozisyonu azaltır veya yönünü değiştirir.
Aynı anda long ve short açmak piyasa riskini tamamen ortadan kaldırmaz.
Kullanıcı:
Her iki pozisyon için komisyon ödeyebilir.
Fonlama maliyetine katlanabilir.
Pozisyonlardan biri likide olabilir.
Teminatı verimsiz kullanabilir.
İki farklı pozisyonu yanlış yönetebilir.
Eşit büyüklükte long ve short pozisyon, fiyat riskini geçici olarak dengeleyebilir ancak maliyet üretmeye devam eder.
Stop-Loss Nedir?
Stop-loss, fiyat belirlenen seviyeye geldiğinde pozisyonu kapatmayı amaçlayan emirdir.
Long pozisyonlarda stop seviyesi çoğunlukla giriş fiyatının altında belirlenir.
Short pozisyonlarda ise stop seviyesi çoğunlukla giriş fiyatının üzerinde bulunur.
Stop-loss zararı sınırlandırmaya yardımcı olabilir ancak kesin gerçekleşme fiyatı garantisi vermez.
Yüksek oynaklık, düşük likidite veya teknik kesinti nedeniyle piyasa emri beklenenden kötü fiyattan gerçekleşebilir. Stop-limit emri ise fiyatın limit seviyesini hızla geçmesi durumunda hiç gerçekleşmeyebilir.
Take-Profit Nedir?
Take-profit, fiyat belirlenen kâr hedefi seviyesine ulaştığında pozisyonu kapatmayı amaçlayan emirdir.
Örneğin:
Bitcoin long giriş fiyatı: 100.000 dolar
Kâr hedefi: 110.000 dolar
olarak belirlenebilir.
Short pozisyonda ise kâr hedefi giriş fiyatının altında olabilir.
Kâr al emrinin bulunması, fiyatın hedefe ulaşacağını veya emrin tamamının kesin olarak gerçekleşeceğini göstermez.
Short Squeeze Nedir?
Short squeeze, fiyat yükselirken short pozisyonların zarar etmesi ve bu pozisyonların kapatılmak için alış emrine dönüşmesi sonucunda yükselişin hızlanmasıdır.
Süreç şu şekilde gelişebilir:
Piyasada yoğun short pozisyon bulunur.
Kripto varlık fiyatı yükselmeye başlar.
Short pozisyonlar zarar eder.
Stop emirleri ve likidasyonlar tetiklenir.
Short kapatmak için alış yapılır.
Yeni alışlar fiyatı daha da yükseltebilir.
Düşük likidite ve yüksek kaldıraç, short squeeze hareketlerini sertleştirebilir.
Long Squeeze Nedir?
Long squeeze, fiyat düşerken kaldıraçlı long pozisyonların kapatılması veya likide edilmesi sonucunda satış baskısının artmasıdır.
Süreç şu şekilde ilerleyebilir:
Long pozisyonlar yoğunlaşır.
Fiyat düşmeye başlar.
Long pozisyonlar zarar eder.
Stop ve likidasyon satışları gerçekleşir.
Satışlar fiyatı daha da aşağı çekebilir.
Long squeeze, özellikle yüksek pozitif fonlama ve yoğun kaldıraç kullanımının bulunduğu piyasalarda görülebilir. Ancak fonlama veya long oranı tek başına squeeze oluşacağını garanti etmez.
Long-Short Oranı Nedir?
Long-short oranı, belirli bir platformda long ve short pozisyonların sayısını, hesabını veya büyüklüğünü karşılaştıran göstergedir.
Basitleştirilmiş formül:
Long-short oranı = Long miktarı ÷ Short miktarı
Oran 1’in üzerindeyse long tarafın, 1’in altındaysa short tarafın daha yüksek olduğu düşünülebilir.
Ancak platformların hesaplama yöntemleri farklı olabilir:
Kullanıcı hesabı sayılabilir.
Pozisyon büyüklüğü ölçülebilir.
Yalnızca büyük yatırımcılar dahil edilebilir.
Belirli sözleşmeler hesaba katılabilir.
Vadeli sözleşmelerde her long pozisyonun karşı tarafında bir short taraf bulunduğu için piyasa genelinde sözleşme sayıları birbirini karşılar. Platformlarda gösterilen long-short oranları çoğunlukla kullanıcı veya net pozisyon dağılımını ifade eder.
Açık Pozisyon Miktarı Nedir?
Açık pozisyon miktarı veya open interest, henüz kapatılmamış vadeli işlem sözleşmelerinin toplamını gösterir.
Açık pozisyon:
Yeni long ve short sözleşme açıldığında artabilir.
Mevcut pozisyonlar kapatıldığında azalabilir.
Fiyatın yönünü tek başına göstermez.
CME, açık pozisyon miktarını piyasa katılımcılarının elinde bulunan ve henüz kapatılmamış toplam vadeli sözleşme sayısı olarak tanımlar.
Fiyat yükselirken açık pozisyonun artması piyasaya yeni pozisyonların girdiğini gösterebilir. Ancak bunların ne kadarının spekülasyon, korunma veya arbitraj olduğu ayrıca araştırılmalıdır.
Long ve Short İşlemler Riskten Korunmak İçin Kullanılır mı?
Long ve short pozisyonlar yalnızca spekülasyon amacıyla kullanılmaz. Mevcut piyasa riskini azaltmak için de kullanılabilir.
Örneğin 1 BTC sahibi kullanıcı, kısa vadeli fiyat düşüşüne karşı 1 BTC büyüklüğünde short vadeli pozisyon açabilir.
Bitcoin fiyatı düşerse:
Spot BTC değer kaybeder.
Short pozisyon kâr edebilir.
Bitcoin fiyatı yükselirse:
Spot BTC değer kazanır.
Short pozisyon zarar edebilir.
Bu işlem tam olarak dengelenirse yönsel risk azaltılabilir. Ancak komisyon, fonlama, basis, likidasyon ve teminat riski devam eder.
Futures piyasalarının temel amaçlarından biri, mevcut fiziksel veya spot pozisyona ters yönde sözleşme açarak fiyat riskini azaltmaktır.
Long İşlemin Riskleri Nelerdir?
Long pozisyonun başlıca riskleri şunlardır:
Kripto varlık fiyatının düşmesi
Yüksek kaldıraç nedeniyle hızlı zarar
Long likidasyonu
Pozitif fonlama ödemeleri
Teminat varlığının değer kaybetmesi
Düşük likiditede fiyat kayması
Platform veya teknik sistem riski
Zarardaki pozisyona plansız teminat eklenmesi
Long squeeze sırasında zorunlu satış
Borçsuz spot long işlemde maksimum zarar genellikle yatırılan tutarla sınırlıdır. Ancak kaldıraçlı ve marjin ürünlerinde ürün kurallarına göre ek kayıp veya borç riski doğabilir.
Short İşlemin Riskleri Nelerdir?
Short pozisyonun başlıca riskleri şunlardır:
Kripto varlık fiyatının yükselmesi
Short squeeze
Likidasyon
Negatif fonlama ödemesi
Borç alınan varlığın faiz maliyeti
Düşük likidite
Beklenmeyen haberlerle ani fiyat artışı
Ödünç alınan varlığın geri çağrılması
Platformun pozisyonu zorunlu kapatması
Spot varlığın fiyatı teorik olarak en fazla sıfıra düşebilir. Buna karşılık short pozisyonda fiyatın yükselebileceği teorik bir üst sınır bulunmaz.
Kaldıraçlı kripto platformlarında short pozisyon çoğunlukla teorik sınırsız zarara ulaşmadan likide edilir. Ancak hızlı fiyat sıçramaları ve teknik sorunlar zarar seviyesini artırabilir.
Türkiye’de Long ve Short İşlem Yapılır mı?
Türkiye’de kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin III-35/B.2 sayılı Tebliğ 13 Mart 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Tebliğin 14. maddesine göre Türkiye’deki platformlar nezdinde listelenmiş kripto varlıklar:
Kaldıraçlı olarak alınıp satılamaz.
Türev araç sözleşmelerine konu edilemez.
Kredili alıma konu edilemez.
Açığa satış işlemine konu edilemez.
Ödünç işlemine konu edilemez.
Bu çerçeve Türkiye’de faaliyet gösteren yerel kripto varlık platformlarında sunulabilecek hizmetleri sınırlar.
Bir yurt dışı platformun internet sitesine erişilebilmesi, platformun Türkiye’de yetkilendirildiğini veya kullanıcıların yerel yatırımcı koruma mekanizmalarından yararlanacağını göstermez. SPK, yurt dışı platformların Türkiye’de iş yeri açması, Türkçe internet sitesi oluşturması veya Türkiye’ye yönelik tanıtım yapması gibi durumların Türkiye’ye yönelik faaliyet kapsamında değerlendirilebileceğini belirtmektedir.
Mevzuat değişebileceği için işlem öncesinde SPK ve Resmî Gazete’deki güncel düzenlemeler kontrol edilmelidir.
Long ve Short İşlem Yaparken Nelere Dikkat Edilmeli?
İşlem açılmadan önce şu bilgiler kontrol edilmelidir:
Pozisyon yönü long mu, short mu?
Giriş fiyatı ne kadar?
Pozisyon büyüklüğü ne kadar?
Kaç kat kaldıraç kullanılıyor?
Başlangıç teminatı ne kadar?
Likidasyon fiyatı nerede?
İzole veya çapraz marjin mi kullanılıyor?
Fonlama oranı ne kadar?
Fonlama ne sıklıkta uygulanıyor?
Mark fiyatı nasıl hesaplanıyor?
Stop-loss seviyesi nerede?
Maker ve taker komisyonları ne kadar?
Pozisyonun maksimum kabul edilebilir zararı ne kadar?
Kullanılan platform hangi düzenlemeye tabi?
Yüksek kâr beklentisi yerine önce pozisyonun olumsuz senaryoda oluşturacağı zarar hesaplanmalıdır.
Long ve Short İşlemlerde Yapılan Yaygın Hatalar
Yaygın kullanıcı hataları şunlardır:
Long ve short yönünü karıştırmak
Teminat ile pozisyon büyüklüğünü aynı sanmak
Çok yüksek kaldıraç kullanmak
Likidasyon fiyatına bakmamak
Fonlama maliyetini hesaplamamak
Çapraz marjinde bütün bakiyeyi riske atmak
Stop-loss emrini garanti kabul etmek
Short pozisyonun risksiz olduğunu düşünmek
Zarardaki pozisyona sürekli teminat eklemek
Fiyat yükseldikçe kontrolsüz long açmak
Fiyat düştükçe plansız short açmak
Squeeze riskini göz ardı etmek
Düşük likiditeli sözleşmede büyük pozisyon açmak
Sosyal medya sinyallerine göre işlem yapmak
Borç veya krediyle kaldıraçlı işlem yapmak
Long mu Short mu Daha Risklidir?
Long ve short işlemlerin riskleri piyasa koşullarına ve kullanılan ürüne bağlıdır.
Borçsuz spot long işlemde zarar, kripto varlık değeri sıfıra yaklaşırsa yatırılan tutarın tamamına ulaşabilir.
Klasik short işlemde ise fiyatın teorik üst sınırı bulunmadığından zarar potansiyeli daha yüksek olabilir.
Kaldıraçlı vadeli işlemlerde ise hem long hem de short pozisyonlar küçük ters hareket sonucunda likide edilebilir.
Bu nedenle risk yalnızca pozisyon yönüne göre değil şu unsurlara göre değerlendirilmelidir:
Kaldıraç
Pozisyon büyüklüğü
Likidite
Fonlama
Stop seviyesi
Marjin modeli
Teminat miktarı
Piyasa oynaklığı
Long ve Short İşlem Mantıklı mı?
Long ve short pozisyonlar riskten korunma, arbitraj veya profesyonel piyasa stratejileri için kullanılabilir.
Ancak yüksek kaldıraçla yalnızca kısa sürede kazanç elde etme amacıyla yapılan işlemler önemli kayıplara yol açabilir.
İşlem öncesinde kullanıcı şu sorulara cevap vermelidir:
Pozisyonumun nominal büyüklüğünü biliyor muyum?
Fiyat yüzde 1 ters hareket ederse ne kadar kaybederim?
Likidasyon fiyatı giriş fiyatına ne kadar yakın?
Fonlama maliyetini karşılayabilir miyim?
Pozisyonun tamamı kaybedilirse mali durumum etkilenir mi?
İşlem planım var mı?
Zararı hangi seviyede kabul edeceğim?
Bu işlem korunma amacıyla mı, kontrolsüz spekülasyon amacıyla mı yapılıyor?
Long veya short pozisyonun adı tek başına bir yatırım stratejisi değildir. Giriş, çıkış, pozisyon büyüklüğü ve risk yönetimi birlikte planlanmalıdır.
Sonuç
Kriptoda long, fiyatın yükseleceği beklentisiyle; short ise fiyatın düşeceği beklentisiyle açılan pozisyondur.
Long pozisyon fiyat yükseldiğinde, short pozisyon ise fiyat düştüğünde kâr edebilir. Fiyatın ters yönde hareket etmesi zarar meydana getirir.
Standart spot alım ekonomik olarak long pozisyona benzer. Short işlem için ise çoğunlukla vadeli sözleşme, sürekli vadeli işlem veya marjin borçlanması gerekir.
Kaldıraç, kullanıcının teminatından daha büyük pozisyon açmasını sağlar. Ancak olası kazancın yanında zararı, fonlama maliyetini ve likidasyon riskini de büyütür.
Long veya short işlem açılmadan önce pozisyon büyüklüğü, kaldıraç oranı, mark fiyatı, fonlama, likidasyon seviyesi ve marjin türü kontrol edilmelidir. Türkiye’de yerel kripto varlık platformlarında kaldıraçlı, türev ve açığa satış işlemlerine yönelik sınırlamalar bulunduğu da dikkate alınmalıdır.
Not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Yatırım danışmanlığı, hukuk danışmanlığı veya kişiye özel yatırım tavsiyesi değildir.